Punktowe elementy odblaskowe

Firma EUROASFALT Sp. z o.o. w Olsztynie chciałaby podzielić się z Państwem swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi montażu punktowych elementów odblaskowych (zwanych w skrócie PEO). Zajmujemy się tym zagadnieniem od 12 lat i zdobyliśmy w tym czasie wiele doświadczeń. Opracowanie niniejsze przedstawiamy Państwu w celu uniknięcia błędów w planowaniu oznakowania uzupełniającego jakim są PEO i zmniejszenia z tego tytułu strat, a przez to i zaoszczędzenia środków finansowych.

Szanowni Państwo! Podstawowym aktem prawnym normującym to zagadnienie są Szczegółowe Warunki Techniczne określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dn. 3.07.2003r. (Dz. U. Zał. Do nr 220 z 23.12.2003r.), Polska Norma PN-EN 1463 oraz Ogólne Specyfikacje Techniczne.

Uważamy , że planowanie potrzeb w tym zakresie powinno odbywać się na podstawie w/w dokumentów i praktycznych spostrzeżeń, o których mowa w dalszej części opracowania.

Czym jest PEO? Jest to przyklejona, kotwiczona lub wbudowana w nawierzchnię płytka wykonana z materiału wytrzymującego przejazdy pojazdów samochodowych zawierająca element odblaskowy umieszczany w ten sposób, aby zapewniał widzialność w nocy, a także w czasie opadów deszczu.

PEO służą do prowadzenia poziomego pojazdów. Muszą one spełniać wymagania stawiane przez normę europejską a przed dniem jej wydania - przez aprobatę techniczną wydaną przez uprawniony instytut. W/w instrukcja mówi ponadto, że PEO stosuje się w celu zwrócenia uwagi kierujących na miejsca i odcinki dróg szczególnie niebezpiecznych. W stałej organizacji ruchu do takich miejsc zalicza się:

2. Zanikające pasy ruchu i ewentualnie występujące przy nich powierzchnie wyłączone z ruchu.

Jak wykazała praktyka oraz doświadczenia krajów europejskich do takich miejsc możemy zaliczyć:

i) granice linii tramwajowych przebiegających w sąsiedztwie pasów ruchu pojazdów samochodowych

Największym problemem jest zaplanowanie oznakowania w takich miejscach aby PEO w czasie eksploatacji zbyt wcześnie nie uległy zniszczeniu.

Zamontowane na nienormatywnych drogach PEO narażone są na ciągłe najeżdżanie kół pojazdów samochodowych z taka siłą, że powodują one wciskanie całości elementu w nawierzchnię bitumiczną. Mimo dużej wytrzymałości na ściskanie (min. 60kN w temp. -20°C do +60°C) należy pamiętać, że PEO nie są przeznaczone do ciągłej jazdy lecz do przejazdów. Nacisk jednostkowy PEO na nawierzchnię jest tu bardzo duży. Im węższa jezdnia, tym więcej uszkodzonych PEO i odwrotnie. Należy przyjąć to stwierdzenie jako zasadę braną przy planowaniu oznakowania.

Zachodzi więc pytanie co w takiej sytuacji trzeba robić? Nie mamy przecież w kraju zbyt dużo dróg o pożądanym normatywie. Naszym zadaniem należy rozpatrzyć tu dwie możliwości:

1. Nie znakować w ogóle danego odcinka drogi poprzestając tylko na oznakowaniu cienko- lub grubowarstwowym (przecież PEO jest tylko oznakowaniem uzupełniającym).

2. Znakować dany odcinek drogi godząc się z częstym jego odnawianiem. Należy w takim przypadku brać pod uwagę stopień niebezpieczeństwa danego odcinka, przy którym koszta ponownego montażu są znikome w porównaniu z tak zwanymi „społecznymi kosztami wypadków drogowych”.

Foto. 1. Wciśnięte w nawierzchnię bitumiczną PEO (zamontowane na drodze krajowej nr 7 Warszawa – Gdańsk)

Wiemy, że w okresie zimowym należy dążyć do właściwego odśnieżania drogi, aby zmniejszyć ryzyko wypadków drogowych. Z tego obowiązku nikt nas nie zwolni. Zachodzi więc tu pytanie, jak pogodzić odśnieżanie z zachowaniem elementów odblaskowych wmontowanych w nawierzchnię. Siły przyczepności PEO z nawierzchnią nie są wstanie oprzeć się siłom uderzeniowym pługów o masie kilkunastu ton. To uderzenie można jednak złagodzić poprzez:

Zdajemy sobie sprawę, że dwie ostatnie propozycje są w praktyce trudne do zrealizowania. Należy pamiętać, że wysyłanie równiarek bądź pługów z nagimi lemieszami spowoduje całkowite zniszczenie PEO.

Jak wykazuje praktyka, prawie 96% odpadających lub uszkodzonych PEO powstaje w okresie miesiąca grudnia, stycznia i lutego. W pozostałych okresach powstałe ubytki są znikome (ok. 4%). Wynika stąd, że sposób odśnieżania nawierzchni ma znaczący wpływ na trwałość mocowania punktowych elementów odblaskowych za pomocą kleju. Montaż elementów odblaskowych z trzpieniem metalowym też nie wytrzymuje siły uderzeń równiarek drogowych lub ciężkich pługów. Jedynie odporne na działania tych maszyn są elementy odblaskowe montowane głęboko w nawierzchni (patrz ostatnia strona niniejszego opracowania).

Foto. 2. Uszkodzenie spowodowane przez pługi śnieżne. PEO zamontowane w osi jezdni na drodze krajowej

Foto.4. Zebrane z pobocza elementy po akcji zimowej (marzec) na odc. 200m

Dają o sobie znać również kradzieże, szczególnie w rejonach gdzie dotychczas nie stosowano oznakowania. Z ciekawości do nowinek technicznych demontowane są PEO przy pomocy prostych narzędzi (np. śrubokręta i młotka). Takie podatne na demontaż miejsca to szczególnie:

Powyższym występkom nie można skutecznie zapobiec. Sygnalizowane przez nas służbom porządkowym zagadnienia nie przynosiły pożądanych rezultatów. Należy więc przyjąć postawę cierpliwą i przeczekać pierwszy okres. Zainteresowanie demontażem spada po kolejnych oznakowaniach.

Do najczęstszych wad zaliczyć tu należy podatna na deformację nawierzchnię, spękania podłużne, wypłukania lepiszcza mieszanek bitumicznych, itp. Na takich nawierzchniach oraz nawierzchniach kilkunastoletnich przewidzianych do wymiany w najbliższym czasie nie należy planować oznakowania. Również nie należy planować oznakowania na świeżych nawierzchniach, których czas eksploatacji nie przekracza pół miesiąca (czas liczony do chwili rozpoczęcia montażu PEO).

Do tego celu należy używać urządzenia grzejnego (np. kotła z grzaniem pośrednim olejowym) wyposażonego w stały wskaźnik temperatury (patrz: foto. 9).

Na wady montażu nie trzeba zbyt długo czekać. Dają one o sobie znać już w pierwszych dniach eksploatacji oznakowania.

Nie można zakwalifikować do wad montażu odpadniętych PEO po co najmniej 1-miesięcznym okresie eksploatacji, w którym wielokrotnie najeżdżano kołami pojazdów po korpusie elementu odblaskowego.

Warunki techniczne wydane przez IBDiM (WT-PE 097) określają trwałość montażu w sposób następujący:

1. Po pierwszym miesiącu eksploatacji dopuszcza się wypadnięcie 5% zamontowanych PEO (1 szt. na 20 sz. zamontowanych).

2. Po jednym roku eksploatacji dopuszcza się wypadnięcie 5% zamontowanych PEO (4 szt. na 20 szt. zamontowanych).

Warunki montażu elementów odblaskowych zostały określone w rozporządzeniu (DZ. U. Nr 220 poz. 2181 z 23.12.2003r. strona 287 i następne).

Należy tu podkreślić, że PEO należy stosować wyłącznie w miejscach szczególnie niebezpiecznych. Nie należy ich stosować do oddzielenia od siebie pasów ruchu. Elementów tych nie należy umieszczać w liniach oznakowania poziomego. W przypadku linii przerywanych elementy odblaskowe powinny być umieszczone w osi linii, w połowie przerwy między liniami, w przypadku linii ciągłych podwójnych – w osi między liniami, a w przypadku linii ciągłych pojedynczych – obok linii po stronie zewnętrznej od osi jezdni. Na powierzchniach wyłączonych elementy odblaskowe powinny być umieszczone obok linii wewnętrznych powierzchni obrysu (patrz foto.6. i rys. 1 i 2).

Foto. 7. Fragment montażu w liniach krawędziowych, układarka kleju z pomiarem temperatury oraz widok właściwie przyklejonego elementu odblaskowego

W celach informacyjnych chcemy Państwu przedstawić PEO specjalnie przeznaczone do jazdy po nich ciężkimi pojazdami i pługami. Są one praktycznie nie zniszczalne. Tego rodzaju elementy odblaskowe od wielu lat są stosowane w USA (obecnie i na Litwie).

Korpus PEO wykonany jest ze specjalnego stopu metalu. W części środkowej wbudowane są wymienne elementy odblaskowe o różnych kolorach (białe, żółte, czerwone, niebieskie). Korpus o wadze 2,72 kg zamocowany jest za pomocą kleju epoksydowego do uprzednio wyfrezowanego gniazda. Kształt korpusu jest tak wykonany, że nagie ostrze pługa ślizga się po nim nie dotykając elementu odblaskowego. Przy wymianie nawierzchni, demontuje się elementy i po oczyszczeniu ponownie używa się do montażu i eksploatacji.

Foto. 8. Całkowicie odporne na działanie pługów odśnieżnych stalowe elementy odblaskowe z wymienną wkładką odblaskową

Foto. 9. Odporny na pługi element odblaskowy na północy USA (Wisconsin) po 6-cio letniej eksploatacji (foto. EUROASFALT)

Foto. 11. Żeliwny element odblaskowy "Śnieżka-1" oraz urządzenie do montażu

Nasza firma po wielu latach zdobytych doświadczeń zdecydowała się z firmą WIMED z Tuchowa na uruchomienie produkcji pierwszego żeliwnego elementu odblaskowego o nazwie „Śnieżka-1", który jest odporny na działanie ciężkich pługów odśnieżnych (w tym i równiarek). Montuje się je podobnie jak opisane wyżej elementy amerykańskie.

Element odblaskowy ŚNIEŻKA 1 posiada wzór użytkowy Urzędu Patentowego RP Nr W117284 oraz europejski wzór przemysłowy EU Nr 000901525.

1. Trwałość oznakowania. Elementy mogą być stosowane przez okres co najmniej 10 lat, aż do czasu wytarcia przez pługi prowadnic wzdłużnych. Mogą być demontowane i przenoszone w inne miejsce bez straty ich walorów użytkowych.

2. Budowa korpusu żeliwnego pozwala na samooczyszczenie się tego elementu podczas opadów deszczu, a woda jest swobodnie odprowadzana na zewnątrz. Tej zalety nie posiadają inne podobne produkty na rynku europejskim.

3. Mocowanie korpusu żeliwnego następuje tylko w warstwie ścieralnej nawierzchni bitumicznej (max. 28 mm).

4. Wkładki odblaskowe znajdujące się w korpusie żeliwnym są łatwo wymienialne niezależnie od pory roku i temperatury otoczenia.

5. Wkładki odblaskowe są bardziej chronione przez korpus żeliwny przez co ich ścieralność jest mniejsza a odblaskowość wydłużona.

6. Licząc eksploatację w cyklu dziesięcioletnim żeliwny element "Śnieżka-1" jest najtańszym z dotychczasowych form tego typu oznakowania poziomego dróg, stosowanych jako uzupełnienie oznakowania liniowego w miejscach tylko szczególnie niebezpiecznych, o których mowa we wstępie niniejszego zagadnienia.

7. Trwałość w/w oznakowania zwiększa bezpieczeństwo ruchu drogowego oraz zmniejsza koszty organizacyjne administratora drogi, który nie musi zbyt często angażować się w uzupełnianie tego oznakowania, organizowania zamówień, przetargów, reagowania na zalecenia organów kontrolnych itp.

W ostatnich latach bardzo dużego znaczenia nabrało stosowanie elementów o odbiciu wiązki światła o kącie 360°. Stosowane są one głównie przy wlotach i wylotach z wysp (wysepek) na rondach i innych skrzyżowaniach o nietypowym układzie geometrycznym. Stosowane są PEO nawierzchniowe i krawężnikowe. Ich główna zaleta to: montaż w każdych warunkach atmosferycznych, wysoka trwałość, szeroki kąt odblasku i łatwe samooczyszczanie się podczas deszczu.

Schemat	Funkcja i sposób oznakowania	Gdzie
	PROWADZENIE POJAZDÓW NA RONDZIE	Oznakowanie krawędzi zewnętrznej ronda
	Maksymalna długość pomiędzy krawężnikowymi PEO = 2,0 m Zalecana odległość pomiędzy krawężnikowymi PEO = 1,0m
	WYHAMOWANIE I PODKREŚLENIE ZMIANY KIERUNKU JAZDY POJAZDÓW WJEŻDŻAJĄCYCH NA RONDO	Oznakowanie wyspy środkowej ronda
	Maksymalna długość pomiędzy krawężnikowymi PEO = 1,0 m Zalecana odległość pomiędzy krawężnikowymi PEO = 0,5m
	PODKREŚLENIE NAROŻNIKOWYCH WYSP ROZDZIELAJĄCYCH NA WYLOTACH Z RONDA	Oznakowanie elementów rozdziału relacji wylotowych
	Jeden krawężnikowy PEO na każdym elemencie krawężnika
	UWIDOCZNIENIE SZEROKOŚCI WYSPY ROZDZIELAJĄCEJ (PODKREŚLENIE ZNAKU C-9 „NAKAZ JAZDY Z PRAWEJ STRONY ZNAKU”	Oznakowanie czoła wysp rozdzielających
	Jeden krawężnikowy PEO na każdym elemencie krawężnika
	UWIDOCZNIENIE ZBLIŻANIA SIĘ DO RONDA, PRZEZ PODKREŚLENIE PRZEBIEGU DROGI	Oznakowanie krawędzi wysp rozdzielających
	Stopniowe zwiększanie odległości między krawężnikowymi PEO od środka na zewnątrz ronda 1 odcinek : 12 sztuk co 1,0m 2 odcinek : 12 sztuk co 2,0m końcowy odcinek: jeden PEO co 4,0m

Specjalną diamentową wiertnicą wykonuje się otwór w krawężniku o średnicy 52 mm do odpowiedniej głębokości. Po wyjęciu betonowego trzpienia z wywierconego otworu wkładany jest element odblaskowy (wraz z koszulką gumową) do środka i przy użyciu specjalnego młotka wbija się go na odpowiednią głębokość, tak aby element świecący wystawał ponad krawężnik.

Rys. 5. Przekrój poprzeczny krawężnika wraz z elementem odblaskowym krawężnikowym

Wywiercamy otwór o średnicy 128 mm na głębokość 29 mm za pomocą specjalnej wiertnicy, która daje gniazdo o płaskim dnie i prostopadłych bokach. Po jego oczyszczeniu oraz osuszeniu wlewamy wcześniej przygotowany w odpowiedniej temperaturze klej polimerowo - bitumiczny na głębokość około 10mm. Po kilku minutach stygnięcia montaż jest zakończony.

Foto. 13. Fragment montażu elementów wielokierunkowych krawężnikowych na drodze krajowej

Foto. 14. Różne rodzaje elementów odblaskowych występujących na rynku

Na zakończenie chcielibyśmy Państwu serdecznie podziękować za zainteresowanie niniejszym opracowaniem. Będziemy bardzo wdzięczni, gdy uwagi nasze choćby w niewielkim stopniu posłużyłyby w wyjaśnieniu problemów związanych z planowaniem oznakowania poziomego elementami odblaskowymi.

Na nurtujące Państwa pytania będziemy starali się zawsze udzielić wyczerpujących odpowiedzi.

Wybrane zagadnienia z oznakowania poziomego

Nie można zakwalifikować do wad montażu odpadniętych PEO po co najmniej 1-miesięcznym okresie eksploatacji, w którym wielokrotnie najeżdżano kołami pojazdów po korpusie elementu odblaskowego.

Warunki techniczne wydane przez IBDiM (WT-PE 097) określają trwałość montażu w sposób następujący: